Dlaczego tradycyjne notatki tak szybko wypadają z pamięci? Odpowiedzią może być sketchnoting – metoda notowania, która angażuje zarówno lewą, jak i prawą półkulę mózgu. Ta technika, opracowana przez Michaela Rohde, polega na łączeniu tekstu z prostymi rysunkami, symbolami i strukturami wizualnymi. Takie podejście znacząco poprawia zapamiętywanie informacji dzięki teorii podwójnego kodowania. Co więcej, sketchnoting nie wymaga talentu artystycznego – wystarczą podstawowe kształty i symbole, aby tworzyć efektywne notatki wizualne.
Czym jest sketchnoting? Historia i zasady
Sketchnoting, znany również jako notowanie wizualne, to kreatywny i graficzny proces, dzięki któremu osoba może rejestrować swoje myśli przy użyciu ilustracji, symboli, struktur i tekstów. Łącząc grafikę z tradycyjną metodą używania tekstu, powstaje informacja, która jest uchwycona i przekazywana wizualnie oraz artystycznie.
Historia sketchnotingu sięga 2006 roku, kiedy projektant i autor Michael Rohde ukuł termin „sketchnoting”. Rohde odkrył, że tradycyjne robienie notatek było dla niego stresujące, ponieważ czuł, że nie może uchwycić każdego szczegółu. Chciał połączyć tradycyjne metody notowania z bazgraniem, aby stworzyć bardziej zapadające w pamięć notatki. Po przetestowaniu tej nowej techniki Rohde odkrył, że pomogła mu ona skupić się na omawianym temacie, a jego pamięciowe przyswajanie notatek poprawiło się dzięki ilustracjom i wizualnej atrakcyjności. Początkowo Rohde nazwał swoje notatki „sketchnotes”, ponieważ jego technika łączyła słowa i szkice, aby uchwycić kluczowe pomysły. Później uznał to słowo za odpowiednie i naturalnie zachował ten termin.
Sketchnoting różni się od tradycyjnego notowania tym, że zamiast tworzyć liniowe listy i wypunktowania, wykorzystuje przestrzeń strony do tworzenia wizualnych powiązań między informacjami. Sketchnoting można stosować w różnych sytuacjach i scenariuszach, takich jak konferencje, spotkania w pracy, zajęcia w szkole, wydarzenia sportowe i wiele innych.
Podstawowe zasady sketchnotingu obejmują:
- Przekształcanie pomysłów w komunikację wizualną
- Strukturyzowanie myśli i nadawanie hierarchii pojęciom
- Łączenie elementów tekstowych i graficznych
- Wykorzystywanie przestrzeni strony w sposób nielinearny
- Skupianie się na kluczowych informacjach, a nie na zapisywaniu wszystkiego
Elementy składowe notatki wizualnej
Notatka wizualna składa się z kilku kluczowych elementów, które współpracują ze sobą, tworząc spójną całość. Podstawowym elementem jest tekst, który służy do szybkiego i bezpośredniego zapisywania informacji werbalnych. W sketchnotingu tekst nie jest jednak zwykłym zapisem – stosuje się różne style typograficzne, aby podkreślić ważne idee i dodać zainteresowanie dużym blokom tekstu. Zamiast tworzyć listy czy konspekty, sketchnoterzy wykorzystują przestrzenne właściwości strony, grupując informacje w „chunki”.
Kolejnym istotnym elementem są kontenery, czyli proste kształty zamykające słowa, które nadają strukturę i podkreślają informacje na stronie. Popularne kontenery to dymki z cytatami, prostokąty, koła i chmurki myślowe. Dzięki nim można wyróżnić ważne fragmenty i stworzyć wizualną hierarchię informacji.
Łączniki, takie jak strzałki i linie, służą do połączenia pomysłów i fragmentów historii. Podstawowy łańcuch myśli może krążyć po stronie i nadal być jasny, jeśli jest połączony prostym zestawem łączników. Tworzą one wizualne ścieżki, które prowadzą oko czytelnika przez notatki.
Struktury (frameworks) to kolejny element sketchnotingu. Niektórzy prezenterzy mają bardzo oczywistą strukturę swojej prezentacji, ale często spostrzeżenia mogą skorzystać z własnej syntezy w zrozumiałą podstawową strukturę lub model. Typowe struktury obejmują matryce 2×2, diagramy Venna i kontinua.
Ikony i symbole stanowią esencję „szkicu” w sketchnotingu. Są to uproszczone rysunki obiektów i pojęć, które reprezentują ideę w najprostszy możliwy sposób. Nie muszą być skomplikowane – wystarczy, że są rozpoznawalne i oddają istotę koncepcji.
Cieniowanie dodaje wymiarowość i kontrast do notatek. Techniki takie jak kreskowanie można wykonać podstawowym długopisem, więc można je zintegrować bardzo szybko. Wypełnienia jasnoszarym markerem również mogą być niezwykle szybkie.
Kolor jest elementem, który warto wprowadzić dopiero po opanowaniu podstaw. Służy do różnicowania i rozróżniania informacji, a ograniczenie się do palety 2-3 kolorów pomaga zachować klarowność przekazu, stawiając estetykę na drugim miejscu.
Metodyka – krok po kroku, czyli od słuchania do rysunku
Tworzenie efektywnych sketchnot wymaga systematycznego podejścia, które zaczyna się od aktywnego słuchania. Aktywne słuchanie to fundament dobrego sketchnotingu – wymaga pełnej koncentracji na przekazywanej treści, bez rozpraszania się i pozwalania myślom na wędrówkę. Aby skutecznie słuchać, należy:
- Usunąć wszelkie rozpraszacze (telefony, powiadomienia)
- Skupić się fizycznie – przyjąć otwartą postawę ciała, utrzymywać kontakt wzrokowy
- Skoncentrować się mentalnie – nie gubić się w myślach ani nie formułować kontrargumentów
- Dawać mówcy sygnały zwrotne – kiwać głową, potwierdzać zrozumienie
- Pozwalać na pauzy – nie przerywać, nie mówić jednocześnie z rozmówcą
Po opanowaniu sztuki słuchania, kolejnym krokiem jest selekcja kluczowych myśli. Nie wszystko, co słyszymy, jest równie ważne – trzeba nauczyć się wychwytywać najistotniejsze informacje, koncepcje i cytaty. Zamiast próbować zapisać wszystko, sketchnoter koncentruje się na uchwyceniu sedna przekazu.
Następnie przychodzi czas na przełożenie wyselekcjonowanych informacji na obrazy. Proces ten można podzielić na następujące etapy:
- Rozpoczęcie od nagłówka na stronie – może być umieszczony na górze lub w centrum, wyróżniony większym rozmiarem liter lub podkreśleniem kolorową linią
- Zapisanie kluczowych informacji tekstem, a następnie otoczenie ich ramką lub chmurką
- Używanie czarnego tuszu do większości słów, a kolorów do nagłówków, obramowań i rysunków
- Łączenie powiązanych informacji za pomocą strzałek i linii
- Dodawanie prostych ikon i symboli reprezentujących kluczowe pojęcia
- Wprowadzanie cieniowania i koloru (jeśli czas na to pozwala) dla zwiększenia kontrastu i czytelności
„Nie umiem rysować” – jak przełamać blokadę?
Jedną z największych przeszkód w rozpoczęciu przygody ze sketchnotingiem jest przekonanie, że trzeba umieć dobrze rysować. Nic bardziej mylnego. Sketchnoting nie wymaga umiejętności artystycznych – chodzi w nim o przekazywanie informacji, a nie o tworzenie dzieł sztuki.
Podstawą sketchnotingu są proste, schematyczne rysunki, które każdy może nauczyć się tworzyć. Techniki, które pomogą przełamać blokadę:
- Zacznij od podstawowych kształtów – większość obiektów można przedstawić za pomocą kombinacji prostych form geometrycznych: kół, kwadratów, trójkątów i linii. Na przykład, człowieka można narysować jako kółko (głowa) i kilka kresek (tułów i kończyny).
- Stwórz własną bibliotekę ikon – zacznij od prostych symboli reprezentujących często używane pojęcia, takie jak „pomysł” (żarówka), „współpraca” (uścisk dłoni) czy „komunikacja” (dymek dialogowy). Z czasem twoja biblioteka będzie się rozrastać.
- Skup się na czytelności, nie na estetyce – najważniejsze, aby twoje rysunki były zrozumiałe dla ciebie. Nie muszą być idealne ani piękne – mają po prostu przekazywać informacje.
- Praktykuj regularnie – umiejętność rysowania, jak każda inna, wymaga praktyki. Poświęć kilka minut dziennie na szkicowanie prostych obiektów z twojego otoczenia.
- Korzystaj z gotowych wzorów – istnieje wiele książek i stron internetowych z przykładami prostych ikon i symboli, które możesz wykorzystać w swoich sketchnotach.
W sketchnotingu nie chodzi o stworzenie dzieła sztuki, ale o efektywne przekazanie informacji. Rysunki kijankowe są całkowicie akceptowalne i często nawet preferowane ze względu na ich prostotę i czytelność. Nawet osoby, które uważają, że nie potrafią rysować, mogą skutecznie tworzyć sketchnoty. Kluczem jest zrozumienie, że sketchnoting to nie sztuka, ale narzędzie do myślenia i komunikacji. Rysunki mają być funkcjonalne, a nie piękne.